پنجشنبه 1 آبان 1376 ـ 20 جمادی‌الثانی 1318 ـ 23 اکتبر 1997 ـ شماره 1604

گفتگو با کاظم هژیر آزاد

تخیل بازیگر و نقش چهار خطی

قسمت دوم

­ـ در رابطه با ساخت مجموعه‌های عظیم تاریخی ما تاکنون فقط دو مجموعه «امام علی(ع) »و «تنهاترین سردار» را داشته‌ایم. برای کشور ما با آن سابقه تاریخی و شصت میلیون جمعیت، دو مجموعه از این دست بسیار کم است. ما در رابطه با تولید مجموعه های عظیم تاریخی و مذهبی مثل یک کودک دبستانی هستیم و هنوز تجربیات مختلفی را که کشورهای دیگر داشته‌اند نداریم.

به نظر من همین کاری که تا به حال انجام شده است با توجه به شرایط و امکاناتی که ما داریم، خیلی خوب بوده است. سر صحنه فیلمبرداری کارگردان و دیگر مجموعه زحمت خیلی زیادی می‌کشند تاکار بهتر و بهتر شود. با دیدن مشکلات کار در سر صحنه، باید به کسانی که این نوع کارها را تولید می کنند احسنت گفت.

همچنین نباید انتظار داشته باشیم دو مجموعه که توسط دو فیلمساز متفاوت کارگردانی شده که دارای روحیات و نظرات متفاوتی هستند، شبیه به هم باشند. این انتظار نامعقول و زیادی است. دو فکر و دو نگاه به یک مقطع خاص زمانی نگاه کرده‌اند و این هم می‌تواند و هم باید متفاوت از هم باشد.

نگاهی که آقای میرباقری به آن مقطع تاریخی کرد به بخشی از آن است که دارای جذابیت‌های خاص خود بود. آقای فخیم‌زاده به قطع دیگری در نزدیکی هام مقطع نگاه کرد. حالا شاید ضمن حفظ جذابیت‌های خاص، به برخی جنبه‌ها کمتر یا بیشتر پرداخته باشد. در این مجموعه هم دوستی، عشق، تنفر، حسادت، خیانت، مال‌دوستی، مقام‌پرستی، رقابتو … وجود دارد.

شاید هنوز زود باشد که مجموعه را در همین مدت کوتاهی که از شروع آن کذشته مورد قضاوت قرار دهیم. قسمت‌های جذابتری در مجموعه وجود دار که در آینده نزدیک به روی آنتن می‌رود.

*بسیاری از فیلمسازان همانطور که خود شما هم اشاره کردید برای نقش‌های کوچک اهمیت و ارزش زیادی قائل نیستند. برای نشان دادن اهمیت نقش‌های کوچک چه می‌توان کرد؟

ـ گاهی اوقات ادم حق را به آنها می‌دهد، چرا که زمان کافی برای پرداختن به این مساله وجود ندارد. تهیه‌کننده بالای سر کار ایستاده استو می خواهد فیلم در زمان تعیین شده تمام شود. برای نقش‌های کوچک از بازیگرانی استفاده می‌کنند که دستمزد کمتری می‌گیرند. در این شرایط دیگر کار بر روی جوانب مختلف نقش‌های کوچک، ضروری و اهمیتی پیدا نمی‌کند.

ظاهرا این نکته باب شده است که نقش‌های کوچک اهمیت چندانی ندارند و می‌توان از کنار دوربین برای این بازیگران سوفله کرد و هرکجای کر هم که خراب شد در دوبله درست می‌شود. به نوعی با ترفندهای خاص مشکلات مربوط به نقش‌های کوچک را می‌پوشانند.

البته این کار به کلیت اثری که دارد ساخته می‌شود لطمه می‌زند. اگر از جنبه هنری به قضیه نگاه شود، بیشترین ضرر را در این رابطه خود کارگردان و تهی‌کننده می‌کنند. اما اگر از بعد تجاری به قضیه نگاه شود، از قبل مشخص است که قرار است فیلمی در کوتاهترین زمان ممکن آماده نمایش شود. در فیلم‌های تجاری معمولا فقط دو سه بازیگر نقش اصلی دارای اهمیت هستند. بقیه بازیگران فرع ماجرا هستند.

*شما هم مثل بسیاری از بازیگران امروزی از تئاتر پا بر دنیای سینما گذاشته‌اید. فکر می‌کنید چرا در شرایطی که سینما پس از انقلاب رشد خیلی خوبی کرد، تئاتر درجا زد و فعالیت‌های آن بسیار کم و محدود شد؟

ـ وقتی از یک سینمای مترقی و در حال رشد صحبت می‌کنیم، یک بخش خیلی مهم آن مربوط به بازیگری است. وقتی به آثار سینمایی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم در بسیاری از آنها بازیگرانی بازی کرده اند که از دنیای تئاتر وارد این وادی شده‌اند. هرجا صحبتی از سینمای رشد یاقته ایران شده، می‌بینیم که بازیگران تئاتری ما کمک فراوانی به رشد و تعالی آن کرده‌اند.

این بازیگران ارادی استخواندار و حرفه‌ای هستند و همراه خود سبک تازه ای از بازیگری را وارد سینمای ایران کرده‌اند.

سینمای جدید پس از انقلاب بدون کمک و یاری بازیگرانی که روی صحنه تئاتر قدرت بازیگری خود را به نمایش گذاشته بودند، نمی‌توانست تا این اندازه رشد کند.

در رابطه با عدم موفقیت تئاتر حرفه‌ای پس از انقلاب هم فکر می کنم دلیل این عدم موفقیت را باید در مناسبات زیربنایی اقتصادی تئاتر جستجو کرد. تئاتر هم مثل هر هنر دیگر نیازمند یک زیربنای اقتصادی قوی است. اگر مسائل مالی کار حل شود، تئاتر آدم‌های خودش را دارد. چرا بازیگری قدیمی مثل محمد علی کشاورز یا علی نصیریان این روزها در هیچ نمایش تئاتری بازی نمی کنند! به این دلیل که این کار مشکلات زیادی دارد.

*بالاتر از حضورتان در نقش‌های منفی صحبت شد. آیا هیچ تلاشی دارید تا در نقش های مثبت هم خود را بیازمایید؟

– قبلاً هم گفتم ما همیشه انتخاب می‌شویم. البته در تلویزیون یکی دو ار مثبت ارائه دادم. اما سینما حرف خودش ار می‌زند و حکم خودش را صادر می‌کند. باید به این رسانه هم در یک سری از کارهایی که می کند حق داد. همانطور که اقای فخیم‌زاده در رابطه با نوع بازیگر نقش عمروعاص درست می‌گفت، باید پذیرفت که سینما یک سری مناسبات خاص خود را دارد. از قرار معلوم نوع تیپ و فیزیک من به این نوع نقش‌ها بیشتر می خورد.

ممکن است ما با شرایطی روبرو شویم که تعداد زیادی فیلمنامه نوشته شود. در بین آنها احتمال دارد یک نقش خیلی خوب مثبت یا منفی هم به من پشنهاد شود که در آن بازی خیلی خوبی هم ارائه دهم و این باعث ماندگاری آن نقش بشود.

در وهله اول تولید سینمایی باید افزایش پیدا کند. از سوی دیگر امیدوارم فعالیت‌های تئاتری رونق گیرد تا ما هم جایگاه خودمان را در تئاتر حفظ کنیم. این کار حتماً نباید برای سینما باشد. اگر تئاتر ما رونق گیرد آن وقت من بازیگر عمده فعالیت‌های خودم را به آن اختصاص می‌دهم و مثلاً سالانه در یک فیلم به انتخاب خدم بازی می کنم. نه اینکه انتخاب شوم یا مجبور باشم هر فیلمی را که به من پیشنهاد می‌شود قبول کرده و بازی کنم.

*و حرف آخر؟

– از مردم خوبمان به خاطر استقبال از مجموعه‌ها و کارهای خوب تلویزیون متشکرم و همچنین از شما که این فرصت را به من دادید تا ازتریبون شما چناکلمه‌ای صحبت کنم.